Keputusan Mahkamah Persekutuan dalam Rayuan Sivil No. 08(f)-35-02/2024(W) baru-baru ini bukan sahaja menyelesaikan pertikaian undang-undang tertentu, tetapi juga membuka mata kita semua kepada satu isu yang lebih besar: ketiadaan teks sahih Perlembagaan Persekutuan dalam bahasa kebangsaan/Melayu yang diisytiharkan secara rasmi di bawah Perkara 160B. Isu ini meninggalkan tanda tanya besar tentang peranan Peguam Negara dan Perdana Menteri pada masa lalu, khususnya sekitar tahun 2003, ketika Majlis Pelancaran Perlembagaan Persekutuan Teks Bahasa Kebangsaan diadakan.
Titah Raja Perlis dan Perkara 160B
Dalam surat rasmi bertarikh 16 Januari 2025 dari Duli Yang Maha Mulia Raja Perlis, Tuanku Syed Sirajuddin, kepada Peguam Negara, beliau menegaskan bahawa semasa menjadi YDPA Kedua Belas, beliau telah menetapkan Teks Sahih Perlembagaan Persekutuan dalam Bahasa Melayu pada 29 September 2003. Majlis pelancaran tersebut adalah langkah bersejarah untuk memartabatkan bahasa kebangsaan sebagai bahasa rasmi, selari dengan Perkara 160B, yang menyatakan:
“Jika Perlembagaan ini telah diterjemahkan ke dalam bahasa kebangsaan, Yang di-Pertuan Agong boleh menetapkan teks bahasa kebangsaan itu sebagai teks sahih, dan selepas itu, jika ada percanggahan atau perselisihan antara teks bahasa kebangsaan itu dengan teks bahasa Inggeris Perlembagaan ini, teks bahasa kebangsaan itu hendaklah mengatasi teks bahasa Inggeris itu.”
Namun, Alasan Penghakiman Mahkamah Persekutuan bertarikh 4 Mac 2025 (muka surat [12]) dengan jelas menyatakan bahawa tiada bukti rasmi dikemukakan untuk membuktikan pengisytiharan teks Bahasa Melayu sebagai teks sahih di bawah Perkara 160B telah dilakukan. Akibatnya, mahkamah terus menganggap teks bahasa Inggeris sebagai teks berkuasa, seperti yang diputuskan dalam Indira Gandhi [2018] MLJU 69. Ini menimbulkan persoalan yang menggusarkan:
- Adakah pengisytiharan rasmi teks sahih Bahasa Melayu tidak pernah dibuat? Jika benar, mengapa Peguam Negara dan Perdana Menteri pada tahun 2003—semasa pentadbiran Tun Abdullah Ahmad Badawi dan Peguam Negara Tan Sri Abdul Gani Patail—tidak menasihati YDPA untuk mengeluarkan pengisytiharan rasmi selepas majlis pelancaran tersebut? Adakah ini satu kelalaian dalam proses nasihat undang-undang atau keputusan sengaja yang tidak didedahkan?
- Atau adakah pengisytiharan telah dibuat tetapi tidak didokumentasikan dengan betul? Jika ini berlaku, maka Peguam Negara ketika itu bertanggungjawab kerana gagal memastikan rekod rasmi diserahkan kepada badan kehakiman. Ketiadaan dokumentasi ini menyebabkan badan kehakiman sehingga kini hanya mempunyai rekod teks terjemahan di bawah Perkara 160A (yang diluluskan YDPA) dan bukannya teks sahih di bawah Perkara 160B.
Impak pada Kes Mahkamah
Kes Rayuan Sivil No. 08(f)-35-02/2024(W) melibatkan pertikaian penukaran agama kanak-kanak, di mana tafsiran Perkara 12(4) menjadi teras. Versi bahasa Inggeris (“parent”) ditafsirkan sebagai “parents” (kedua-dua ibu bapa) berdasarkan Jadual Kesebelas, manakala versi Bahasa Melayu (“ibu atau bapa”) boleh ditafsirkan membenarkan persetujuan unilateral. Oleh kerana teks bahasa Inggeris kekal berkuasa tanpa bukti pengisytiharan teks Bahasa Melayu, mahkamah memutuskan bahawa persetujuan kedua-dua ibu bapa diperlukan, menjadikan penukaran dalam kes ini batal.
Sekiranya teks Bahasa Melayu telah diisytiharkan sahih dan diterima sebagai teks rasmi, tafsiran “ibu atau bapa” mungkin membawa implikasi berbeza, tetapi ketiadaan bukti pengisytiharan menyebabkan mahkamah terikat dengan teks bahasa Inggeris. Ini menunjukkan betapa kritikalnya status teks sahih terhadap keputusan undang-undang.
Tanda Tanya yang Lebih Besar
Ketiadaan teks sahih Perlembagaan dalam bahasa kebangsaan bukan sekadar isu teknikal—ia mencerminkan potensi kelemahan dalam pentadbiran undang-undang negara. Majlis Pelancaran 2003 dihadiri oleh YDPA, tetapi jika tiada pengisytiharan rasmi diwartakan, apa gunanya acara tersebut sekiranya tidak disokong dengan tindakan undang-undang yang konkrit?
- Peranan Peguam Negara: Sebagai penasihat undang-undang utama kerajaan, mengapa tiada usaha jelas untuk memastikan pengisytiharan ini direkodkan dan diserahkan kepada badan kehakiman?
- Peranan Perdana Menteri: Sebagai ketua eksekutif, adakah beliau tidak menyedari kepentingan menyiapkan proses ini untuk memartabatkan bahasa kebangsaan, seperti yang dikehendaki oleh Perkara 152?
Ketidakpastian ini meninggalkan kita dengan lebih banyak soalan daripada jawapan. Adakah ini satu kesilapan pentadbiran, atau adakah faktor politik dan birokrasi pada masa itu menghalang pelaksanaan penuh? Tanpa ketelusan daripada pihak berkuasa, kita hanya boleh membuat andaian.
Kesimpulan
Kes mahkamah ini menjadi cermin kepada satu realiti yang lebih luas: sehingga hari ini, Perlembagaan Persekutuan dalam bahasa kebangsaan belum diisytiharkan sebagai teks sahih di bawah Perkara 160B, walaupun terdapat titah Raja Perlis yang menunjukkan hasrat sebaliknya. Ini bukan sahaja menjejaskan tafsiran undang-undang dalam kes seperti Rayuan Sivil No. 08(f)-35-02/2024(W), tetapi juga menimbulkan keraguan tentang keberkesanan institusi seperti Pejabat Peguam Negara dan kepimpinan eksekutif pada masa lalu. Saya harap titah Raja Perlis akan mendorong tindakan segera untuk menyelesaikan isu ini, supaya bahasa kebangsaan benar-benar dapat dimartabatkan seperti yang dihasratkan.
💬 Apa pendapat anda tentang ketiadaan teks sahih Bahasa Melayu ini? Adakah anda fikir ini satu kelalaian yang disengajakan atau sekadar kelemahan pentadbiran? Bagaimana kita boleh memastikan perkara ini tidak berulang?
